Fırat Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Sosyoloji Bölümü öğretim üyeleri Fatma Konu ve Süleyman İlhan tarafından gerçekleştirilen araştırmada, Manisa’daki Sarıkeçili Yörüklerinin geçirdiği sosyoekonomik değişim ele alındı. Araştırmada Yörüklerin yaşadığı yer, konut tercihleri, eğitim düzeyleri, gelir kaynakları, üretim faaliyetleri, tüketim alışkanlıkları ve meslek tercihlerindeki değişimler incelendi. Yüzyıllardır konar-göçer yaşam tarzları, hayvancılık ve doğayla iç içe yaşam biçimleriyle tanınan Yörüklerin hayatında teknoloji, ekonomik koşullar, otlakların azalması ve değişen sosyal yapı önemli dönüşümlere yol açtı. Araştırmanın ortaya koyduğu tablo, Yörüklüğün tamamen ortadan kalktığını değil, geleneksel yaşam biçiminin yeni koşullara uyum sağlayarak değiştiğini gösteriyor.
YÖRÜKLERİN YÜZDE 78,1’İ YERLEŞİK HAYATA GEÇTİ
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri yaşam biçimindeki değişim oldu. Katılımcıların yüzde 78,1’inin yerleşik hayata geçtiği belirlendi. Yüzde 13,7’si konar-göçer, yüzde 8,1’i ise yarı konar-göçer yaşamını sürdürüyor. Yörüklerin yerleşim tercihleri de bu değişimi ortaya koydu. Katılımcıların yüzde 74,8’i köyde, yüzde 13,7’si yaylada, yüzde 9,6’sı ilçede, yüzde 1,9’u ise şehir merkezinde yaşıyor. Bu tablo, yerleşik hayata geçen Yörüklerin önemli bölümünün kırsal alanlardan tamamen kopmadığını gösteriyor. Köy ve yaylalarda yaşamaya devam edenler, geleneksel yaşamın bazı unsurlarını sürdürürken ilçe ve şehir merkezlerinde yaşayanların geleneksel Yörük yaşamından daha fazla uzaklaştığı görülüyor.
ÇADIRLAR GİTTİ, BEDONERME EVLER GELDİ
Yaşam biçimindeki dönüşüm konut tercihlerine de yansıdı. Araştırmaya katılanların yüzde 65,9’u müstakil betonarme evlerde, yüzde 8,1’i müstakil kerpiç evlerde, yüzde 3,3’ü ise müstakil ahşap evlerde yaşıyor. Araştırmada, apartman dairesinde yaşayanların oranı ise yüzde 3,7 olarak belirlendi. Bu durum, Yörüklerin geleneksel konut ve yaşam biçimlerinden modern yerleşim biçimlerine doğru yaşanan geçişin göstergelerinden biri olarak değerlendirildi.
EĞİTİM ARTTIKÇA HAYVANCILIK GERİLİYOR
Yörüklerin dönüşümünde eğitim düzeyi önemli bir değişken olarak öne çıktı. Araştırmaya katılanların yüzde 55,9’u ilkokul mezunu. Yüzde 14,4’ü okuryazar değilken, yüzde 11,5’i ortaokul, yüzde 6,3’ü lise ve dengi okul, yüzde 5,2’si ise üniversite mezunu. Okuryazar olanların oranı da yüzde 6,3 olarak belirlendi. Araştırmada, eğitim düzeyinin yükselmesiyle birlikte gençlerin geleneksel geçim kaynaklarından uzaklaşarak farklı mesleklere yöneldiğine dikkat çekildi. Özellikle tarım ve hayvancılığın ekonomik zorluklarının, yeni kuşakların meslek tercihlerinde etkili olduğu görülüyor.
HAYVANCILIK HÂLÂ TEMEL GEÇİM KAYNAĞI
Ancak yaşanan dönüşüme rağmen hayvancılık Yörüklerin yaşamındaki önemini koruyor. Araştırmaya katılanların yüzde 43,3’ü hem tarım hem hayvancılıkla uğraşıyor. Yüzde 17,8’i yalnızca hayvancılık, yüzde 13’ü ise yalnızca tarımla geçimini sağlıyor. Küçükbaş hayvancılık ise geleneksel ekonomik yapının en güçlü unsurlarından biri olmayı sürdürüyor. Katılımcıların yüzde 59,6’sının küçükbaş hayvancılıkla uğraştığı belirlendi. Hayvan türlerine bakıldığında katılımcıların yüzde 27’si koyun, yüzde 19,3’ü keçi, yüzde 13,3’ü ise hem koyun hem keçi yetiştiriyor. Araştırmada, keçi yetiştiriciliğinin daha çok dağlık bölgelerde, koyun yetiştiriciliğinin ise düz alanlarda ve meralarda yaygın olduğu belirtildi.
