1855 yılında Manisa'da yoksul bir Yahudi ailesinin çocuğu olarak dünyaya gelen Moris Şinasi (Musa Eskenazi), kent tarihinin önemli isimlerinden biri olarak anılıyor. Manisa’ya olan vefasını göstermek için servetinin bir kısmını çocuk hastanesi yapımında kullanılmak üzere bağışlayan Moris Şinasi’nin hayatını konu alan belgesel film, 30 Ocak Cuma günü seyirci ile buluşacak. Manisa Anemon Otelde galası gerçekleşecek olan “Moris Şinasi Görkemli İyilik” adlı belgeselde Moris Şinasi’nin Saruhan’dan Kahire’ye, Kahire’den New York’a ve New York’tan Manisa’ya uzanan ilginç hayat yolculuğu ele alınıyor. Galaya 22. Dönem TBMM Başkanı Bülent Arınç ve Anemon Otelleri Onursal Başkanı İsmail Akçura’nın yanı sıra çok sayıda davetlinin katılması bekleniyor.
Moris Şinasi KimdiR?
Moris Şinasi 1855 yılında Osmanlı İmparatorluğu sınırlarında yer alan Manisa'da yoksul bir Yahudi ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldi. Gerçek adı Musa Eskenazi olan Moris Şinasi, henüz 14 yaşındayken çok ağır bir difteri rahatsızlığı geçirdi ve Manisalı Doktor Şinasi Bey sayesinde ölümden döndü. Difteri hastalığından kurtulduktan sonra kendisini iyileştiren Müslüman hekimin adını alarak Moris Şinasi olarak anılmaya başladı. Bu yeni isim, ailesinin doktora olan minnettarlığının bir ifadesiydi. Moris Şinasi genç yaşta maddi zorluklarla başa çıkmak zorunda kadı. Aile ekonomisine destek olmak amacıyla mezarlıkta bekçilik yapmaya başladı. Ancak okuma yazma bilmemesi nedeniyle bu işten ayrıldı ve tütün sektörüne adım attı.
Amerika’ya Yolculuk ve İcatlar
15 yaşındayken kardeşi Salamon ile birlikte Manisa'dan ayrılarak İskenderiye'ye doğru yola çıkan Moris, burada tütün ticareti yapan Yunan tüccar Garafollo'nun yanında çalışarak ticaret yapmayı öğrendi. Aldığı borç ile Amerika'ya göç eden Moris, tütün endüstrisinde devrim niteliğinde bir yenilik yaparak bir sigara sarma makinesi icat etti. 1893 yılında bu makineyle üretilen sarılmış sigaraları Kolomb Dünya Fuarı'nda sergileyerek büyük ilgi gördü. Bu icat, o zamanlar için manuel sigara sarma işlemine modern bir çözüm sunuyordu.
İş Dünyasındaki Başarısı ve Mirası
Amerika’da kendini kanıtladıktan sonra Moris ve kardeşi Salamon, Broadway üzerinde "Schinasi Brothers Company" adında bir sigara fabrikası kurdu. Osmanlı İmparatorluğu'ndan ithal ettikleri tütünü işleyerek hazır sigara pazarında önemli bir yere sahip oldular. Moris Şinasi'nin elde ettiği başarı, onu American Tobacco Company gibi Amerika'nın önde gelen tütün şirketlerinden birinin dikkatini çekmeye yetti ve sonunda şirket haklarını bu büyük şirkete satarak zengin bir iş adamı olarak tarihe geçti.
ÖLÜRKEN MANİSA’YA BÜYÜK BİR HEDİYE BIRAKTI
1928 yılında vefat eden Moris Şinasi, doğduğu topraklar olan Manisa’ya büyük bir hediye bıraktı. Vefat ettiğinde ortaya çıktı ki, Moris Şinasi servetinin 1 milyon dolarını doğup büyüdüğü Manisa’ya bir çocuk hastanesi kurulması için bağışlamıştı. Hem Manisa’yı hem de çocukken ölümden kurtarıldığını unutmamıştı, Doktor Şinasi adını yaşatmak istiyordu. Vasiyetine göre 1 milyon doların 200 bin dolarıyla hastane inşa edilecek, geriye kalan 800 bin dolar Amerikan borsasına yatırılacak; devlet tahvili satın alınacak, her yıl borsadan elde edilen gelir yine hastaneye bağışlanacaktı.
ATATÜRK HASTANE İÇİN ÖZEL KANUN ÇIKARTTI
Moris Şinasi’nin eşi Laurette, Türkiye’ye geldi. Ankara Hükûmetinin de vasiyetnameden o gün haberi oldu. Atatürk’ün talimatıyla özel kanun çıkarıldı. Hastanenin inşaatında kullanılacak malzemeler ve ABD’den ithal edilecek tıbbî cihazlar vergiden muaf tutuldu. Ücretsiz arsa tahsis edildi, derhal temel atıldı. Moris Şinasi Milletlerarası Çocuk Hastanesi yapıldı. 1933 yılında eşi ve çocuklarının da katılımıyla açılış töreni yapıldı. Hastane 40 yataklıydı. Yine vasiyeti gereği, Moris Şinasi’nin bedeni yakıldı ve külleri Manisa’ya getirildi. Hastanenin duvarına Moris Şinasi’nin doğduğu şehre hediyesi yazılı bir plaka takıldı, külleri o anı plakasının arkasına gömüldü.
