Kıdem tazminatı, çalışanların en çok merak ettiği hakların başında geliyor. Genel kanı, tazminatın yalnızca işverenin işten çıkarması halinde ödeneceği yönünde olsa da bazı durumlarda işçi kendi isteğiyle ayrıldığında da kıdem tazminatına hak kazanabiliyor. Emeklilik şartları, evlilik, askerlik, haklı fesih ve çalışma koşullarındaki bazı değişiklikler bu kapsamda öne çıkıyor.
Bir işyerinde kıdem tazminatına hak kazanabilmek için aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışmış olmak gerekiyor. Tazminat hesabında işçinin brüt ücreti esas alınıyor. Alt sınır asgari ücretle, üst sınır ise kıdem tazminatı tavanıyla belirleniyor.
KIDEM TAZMİNATI HANGİ DURUMLARDA ALINIR?
Kıdem tazminatı çoğunlukla işverenin iş sözleşmesini sona erdirmesi halinde gündeme geliyor.
Ancak işçinin kendi isteğiyle ayrıldığı bazı durumlarda da tazminat hakkı doğabiliyor. Bu kapsamda emeklilik şartlarını tamamlama, kadın işçinin evlilik nedeniyle ayrılması, askerlik, haklı fesih ve işyerinin taşınması gibi başlıklar dikkat çekiyor.
EMEKLİLİK ŞARTLARINI TAMAMLAYANLAR TAZMİNAT ALABİLİR
8 Eylül 1999’dan önce sigortalı olan ve 15 yıl sigortalılık süresi ile 3600 prim gününü tamamlayan işçiler, SGK’dan “kıdem tazminatı alabilir” yazısı alarak işten ayrıldığında tazminat hakkı elde edebiliyor.
EYT kapsamında emekliliği hak eden çalışanlar da işten ayrılırken kıdem tazminatını alabiliyor. 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında sigortalı olanlar için ise 25 yıl sigortalılık ve 4500 gün prim ya da 7000 gün prim şartı öne çıkıyor.
KADIN İŞÇİLER EVLİLİK NEDENİYLE AYRILABİLİR
Kadın çalışanlar, evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde iş sözleşmesini yazılı olarak feshederse kıdem tazminatı alabiliyor.
Bu haktan yararlanmak için evliliği gösteren belgenin işverene sunulması ve fesih gerekçesinin açık şekilde “evlilik” olarak belirtilmesi gerekiyor. Ancak hamilelik ya da doğum nedeniyle işten ayrılma, kıdem tazminatı açısından aynı kapsamda değerlendirilmiyor.
ASKERLİK NEDENİYLE İŞTEN AYRILANLARIN HAKKI VAR
Muvazzaf askerlik nedeniyle işten ayrılan çalışanlar kıdem tazminatı almaya hak kazanıyor.
Bu hak bedelli askerlik için de geçerli kabul ediliyor. Ancak askerlik nedeniyle ayrılan işçiye kıdem tazminatı ödenirken, ihbar tazminatı ödenmiyor.
HAKLI FESİHTE TAZMİNAT YOLU AÇILIYOR
İşçi, bazı durumlarda iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı alabiliyor.
İşverenin ücretleri eksik ödemesi, SGK primlerini düşük bildirmesi, işçiye kötü muamelede bulunması, cinsel taciz, ağır hakaret, tehdit veya işçinin sağlığını tehlikeye atan çalışma koşulları bu kapsamda değerlendirilebiliyor.
İşyerinde cinsel taciz yaşanması ve işverenin buna karşı gerekli önlemleri almaması da haklı fesih nedeni sayılabiliyor.
İŞYERİ TAŞINIRSA ÇALIŞAN AYRILABİLİR
İşyerinin başka bir belediye sınırını aşacak şekilde taşınması da bazı durumlarda kıdem tazminatı hakkı doğurabiliyor.
İş sözleşmesinde aksi yönde bir hüküm yoksa işçi yeni adrese gitmek zorunda olmayabiliyor. Bu durumda çalışan, kıdem tazminatını alarak işten ayrılma hakkını kullanabiliyor.
2008 SONRASI SİGORTALILARDA KADEMELİ PRİM ŞARTI VAR
30 Nisan 2008’den sonra sigortalı çalışmaya başlayanlar için prim şartı kademeli olarak uygulanıyor.
Bu grupta 25 yıllık sigortalılık süresi aranmazken, işe başlama tarihine göre değişen prim gün sayısı esas alınıyor. 2008 sonrası başlayanlarda gerekli prim gün sayısı 4600 günden başlayıp 5400 güne kadar çıkabiliyor.
TAZMİNAT İÇİN YAZILI SÜREÇ ÖNEMLİ
Kıdem tazminatı hakkı doğuran nedenlerde işçinin ayrılış sürecini yazılı ve belgeli yürütmesi büyük önem taşıyor.
SGK yazısı, evlilik belgesi, askerlik sevk belgesi, noter ihtarnamesi veya haklı fesih gerekçesini gösteren belgeler olası uyuşmazlıklarda belirleyici olabiliyor. Bu nedenle çalışanların işten ayrılmadan önce gerekçelerini netleştirmesi ve yasal süreci dikkatle takip etmesi gerekiyor.
