Türkiye’de belediye hizmetlerinden trafik yönetimine, afet hazırlığından enerji tasarrufuna kadar uzanan yeni bir dijital dönüşüm dönemi başladı. “2030 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı”, 19 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.
2026/11 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’yle yürürlüğe giren planın koordinasyonunu Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yürütecek. Kamu kurumları, belediyeler, üniversiteler, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları da uygulama sürecine katılacak.
Bakanlığın açıkladığı yol haritasında 4 stratejik amaç, 8 hedef, 32 eylem ve 297 uygulama adımı bulunuyor. Plan; yapay zekâ, büyük veri, nesnelerin interneti, coğrafi bilgi sistemleri ve dijital ikiz teknolojilerinin şehir yönetiminde kullanılmasını öngörüyor.
Yeni dönemde kamu kurumları ve belediyelerin birbirinden bağımsız, uyumsuz sistemlere yatırım yapmasının önlenmesi hedefleniyor. Veri paylaşımı, ortak standartlar, dijital güvenlik ve sistemlerin birlikte çalışabilmesi planın temel unsurları arasında yer alıyor.
Vatandaşın günlük yaşamında neler değişebilir?
Planın sahada uygulanmasıyla ulaşım, temizlik, enerji, su yönetimi ve belediye hizmetlerinde gerçek zamanlı takip sistemlerinin yaygınlaştırılması amaçlanıyor.
Öngörülen uygulamalar arasında şunlar bulunuyor:
- Trafik yoğunluğuna göre çalışan akıllı ulaşım sistemleri
- Doluluk seviyesine göre rota oluşturan atık toplama araçları
- Enerji tüketimini azaltan akıllı sokak aydınlatmaları
- Su ve enerji kayıplarını sensörlerle belirleyen altyapılar
- Mahalle sorunlarının mobil uygulamalarla belediyeye iletilmesi
- Afetler için erken uyarı ve kriz yönetimi sistemleri
- Şehirlerin dijital ikizleri üzerinden planlama yapılması
Bu sistemlerin vatandaşa doğrudan etkisi, belediyelerin hangi uygulamayı ne zaman devreye alacağına göre şehirden şehre değişecek.
2029 yılı için belirlenen hedefe göre 81 ilde Dijital Şehir Yönetim Merkezleri kurulacak. Trafik akışından çevre temizliğine kadar farklı hizmetlerin bu merkezlerden anlık olarak takip edilmesi planlanıyor.
Şehirlerdeki merkezlerin koordinasyonunu Bakanlık bünyesindeki Ulusal Akıllı Şehir Merkezi sağlayacak. Böylece farklı şehirlerde kullanılan teknolojilerin belirlenen standartlara uygunluğu ve performansı merkezi olarak izlenebilecek.
Afet ve kentsel dönüşümde dijital sistemler kullanılacak
Eylem planının önemli başlıklarından birini afetlere hazırlık oluşturuyor. Erken uyarı sistemleri, kriz sırasında veriye dayalı karar mekanizmaları ve riskli bölgelerin dijital ortamda izlenmesi hedefleniyor.
TOKİ, kentsel dönüşüm ve yeni konut projelerinde “Akıllı Bölgeler” yaklaşımını kullanacak. Yeni yaşam alanlarında yenilenebilir enerji, sensörlü altyapı ve su kayıplarını takip eden sistemlerin yaygınlaştırılması planlanıyor.
Yerli teknoloji şirketleri için yeni pazar oluşabilir
Akıllı şehir yatırımlarının yazılım, haberleşme, sensör, enerji, ulaşım ve veri analitiği sektörlerinde yeni bir pazar oluşturması bekleniyor. Yol haritasında 500 girişimci şirketin desteklenmesi ve yerli çözümlerin yurt dışına ihraç edilmesi hedefi bulunuyor.
2030’da akıllı şehir teknolojilerinde en az yüzde 80 yerli üretim seviyesine ulaşılması amaçlanıyor. Ancak bu oran bugünden uygulanmaya başlayan zorunlu bir satın alma şartı değil; eylem planındaki dönem sonu hedeflerinden biri.
Akıllı Şehir Kanunu henüz çıkarılmadı
Yol haritasında akıllı şehir dönüşümünün hukuki altyapısını oluşturacak bir “Akıllı Şehir Kanunu” hazırlanması da yer alıyor. Söz konusu kanun mevcut aşamada yürürlükte değil; 2030’a uzanan takvim içinde gerçekleştirilmesi planlanan çalışmalardan biri.
