Emeklilik hesabı yapılırken yalnızca prim günlerinin toplamına bakmak yeterli olmayabiliyor. SGK Tescil ve Hizmet Dökümü’nde bazı çalışma dönemlerinin yanında bulunan K, Ş ve S harfleri, bildirimin yapıldığı iş yerinin denetim statüsünü gösteriyor.
SGK’nın 2021/27 sayılı genelgesine dayanan sınıflandırmada kodların anlamı şöyle:
| Kod | Anlamı | Gösterdiği durum |
|---|---|---|
| K | Kontrollü iş yeri | Sahte olma riski taşıdığı için denetime alınan iş yeri |
| Ş | Şüpheli iş yeri | Sahte iş yeriyle kişi, ortaklık veya yönetim bağlantısı tespit edilen iş yeri |
| S | Sahte iş yeri | Denetim sonucunda sahte olduğu belirlenen iş yeri |
PwC Türkiye’nin SGK genelgesine dayandırdığı bilgilendirmeye göre bu kodlarla işaretlenen hizmet satırları, SGK sisteminde ayrıca gösteriliyor.
Hizmet dökümünde K veya Ş kodunun bulunması, emekli aylığının otomatik olarak iptal edildiği anlamına gelmiyor. Bu kodlar öncelikle iş yerinin kontrol veya inceleme sürecinde bulunduğunu gösteriyor.
Denetim tamamlandığında K kodu kaldırılabilir ya da iş yeri sahte olarak sınıflandırılabilir. Ş kodlu iş yerlerine ilişkin durum da yapılacak incelemenin sonucuna göre kesinleşir.
S kodu ise daha ileri bir aşamayı ifade ediyor. İş yerinin sahte olduğunun denetim raporuyla belirlenmesi halinde buradan bildirilen hizmetler geçersiz sayılabiliyor ve emeklilik hesabında dikkate alınmayabiliyor.
Fiilî çalışmaya dayanmayan sigortalılık süreleri iptal edildiğinde kişinin toplam prim günü emeklilik için gerekli sınırın altına düşebilir. Böyle bir durumda henüz emekli olmayan kişinin aylık bağlama işlemi gecikebilir.
İptal edilen günlerle emekli olduğu belirlenen kişinin aylığı da kesilebilir. SGK, mevzuattaki zamanaşımı ve geri alma hükümlerine göre yersiz ödendiğini belirlediği aylıklar ile bazı sağlık ve sigorta yardımlarını geri isteyebilir.
Ancak iş yerinin kodlanması ile çalışanın gerçekte o işte çalışıp çalışmadığı aynı konu değildir. Fiilen çalışan kişilerin bordro, banka kaydı, iş yeri yazışması ve tanık gibi kanıtlarla çalışma ilişkisini ortaya koyması önem taşıyor.
SGK Uzmanı Dilek Ete, MAK Haber’deki açıklamasında vatandaşların barkodlu hizmet dökümlerini düzenli aralıklarla kontrol etmesini önerdi. Ete, bu kodlardan birini gören kişilerin inceleme sonucunu beklemeden SGK birimine başvurarak fiilî çalışmalarını gösteren belgeleri sunabileceğini belirtti.
Ete’nin “SGK denetimlerinde yapay zekâ kullanıldığı” yönündeki ifadesi uzman değerlendirmesi niteliğinde. SGK genelgesinde ise bazı iş yerlerinin belirlenen risk kriterleri ve kimlik-vergi numarası bağlantıları üzerinden sistem tarafından otomatik biçimde şüpheli olarak işaretlenebildiği belirtiliyor.
Fiilî Çalışma Nasıl Kanıtlanabilir?
Kodlu bir dönemle karşılaşan çalışanın öncelikle ilgili SGK müdürlüğünden iş yerinin ve kendi hizmetlerinin durumunu öğrenmesi gerekiyor. Başvuruda kullanılabilecek belgeler olayın niteliğine göre değişebilmekle birlikte şunları içerebilir:
- Ücretin ödendiğini gösteren banka kayıtları
- Ücret bordroları ve iş sözleşmesi
- İşe giriş ve işten ayrılış belgeleri
- Mesai, izin ve vardiya kayıtları
- İş yeri yazışmaları ve görev belgeleri
- Çalışmayı bilen kişilerin tanıklığı
- İşin yapıldığını gösteren diğer kayıt ve belgeler
Bu belgelerin bulunması hizmetlerin kesin olarak geçerli sayılacağını garanti etmiyor. Nihai karar SGK’nın incelemesine, denetim raporuna ve uyuşmazlık halinde yargı sürecine göre veriliyor.
Hizmet Dökümü Nereden Kontrol Edilir?
Vatandaşlar, e-Devlet üzerindeki SGK Tescil ve Hizmet Dökümü/İşyeri Ünvan Listesi hizmetinden kayıtlarını inceleyebilir. Yalnızca toplam prim gününe değil, çalışmaların bildirildiği iş yerlerine ve satırlardaki açıklamalara da bakılması gerekiyor.
