Nepal’in Rasuwa bölgesinde büyük yıkıma yol açan selin, yoğun yağıştan değil Himalayalar’ın yüksek kesimlerinde oluşan doğal bir setin çökmesinden kaynaklandığı belirtiliyor. Buzul, kaya ve su kütlelerinin oluşturduğu zincirleme süreçte milyonlarca metreküp suyun aniden serbest kalması, vadide önüne çıkan yerleşim ve altyapıyı ağır şekilde etkiledi.
Sel felaketi nasıl başladı?
Felaketin başlangıç noktasının Himalaya Dağları’nın 6 ila 7 bin metre rakımlı kesimleri olduğu ifade ediliyor.
Bu bölgelerde yaşanan depremler ile ani sıcaklık değişimlerinin büyük buz ve kaya parçalarının kopmasına neden olduğu, kopan kütlelerin de akarsu yatağına sürüklendiği belirtiliyor.
Akarsu yatağında biriken buz ve kaya parçaları zamanla doğal bir set oluşturdu.
Buzul set gölü oluştu
Doğal setin arkasında zaman içinde büyük miktarda su birikmeye başladı.
Buzulların erimesiyle beslenen suyun gölde milyonlarca metreküpe ulaştığı, aynı süreçte bölgede yoğun balçık oluştuğu aktarılıyor.
Su miktarı arttıkça doğal sete uygulanan hidrostatik basınç da yükseldi.
Doğal set basınca dayanamadı
Felaketin kırılma noktası, gölü tutan doğal setin basınca karşı koyamamasıyla yaşandı.
Setin çökmesiyle birlikte geride biriken büyük su kütlesi aniden serbest kaldı.
Vadiden aşağı doğru ilerleyen su, beraberinde kaya parçaları, buz kütleleri ve yoğun balçığı da sürükledi.
Sel suları Rasuwa’ya ulaştı
Serbest kalan su kütlesi Nepal’in Rasuwa ilçesine doğru ilerlerken önüne çıkan yapılarda ağır hasara yol açtı.
Selin yalnızca sudan oluşmaması, beraberinde büyük kaya parçaları ve yoğun balçık taşıması yıkıcılığını daha da artırdı.
Bölgede evler, yollar ve çeşitli yapılar su ve taşkın malzemesinin altında kaldı.
Köprüler ve sınır kapısı zarar gördü
Felaket sırasında çok sayıda köprünün yıkıldığı ve bölgedeki sınır kapısının da ağır hasar aldığı bildirildi.
Ulaşım altyapısının zarar görmesi arama kurtarma çalışmalarını da zorlaştırdı.
Selin etkilediği alanlarda hem kara ulaşımında hem de yerel altyapıda ciddi bozulmalar yaşandı.
Yağmur yağmadan nasıl sel oldu?
Bu tür olaylarda selin oluşması için aynı bölgede doğrudan yoğun yağmur yağması gerekmiyor.
Yüksek dağlık alanlarda biriken suyun doğal veya buzul kökenli bir setin çökmesiyle aniden boşalması, çok kısa sürede büyük hacimli bir taşkına dönüşebiliyor.
Nepal’deki olayda da öne çıkan senaryo, üst kesimlerde biriken suyun setin çökmesiyle birlikte kontrolsüz şekilde vadiden aşağı akması.
Can kaybı ve kayıp sayısı yüksek
Felaketin ardından bölgede arama kurtarma çalışmalarının sürdüğü bildiriliyor.
Açıklanan son verilere göre 150’den fazla kişinin hayatını kaybettiği, 500’den fazla turistten ise hâlâ haber alınamadığı belirtiliyor.
Kayıp kişilere ulaşmak için çalışmaların devam ettiği, ulaşım ve altyapı hasarının operasyonları güçleştirdiği ifade ediliyor.
Himalayalar’daki buzul gölleri neden risk oluşturuyor?
Yüksek rakımlı bölgelerde buzulların erimesiyle oluşan göller, doğal setlerle tutulduğu için zaman zaman ciddi risk taşıyabiliyor.
Seti oluşturan yapı kaya, buz ve gevşek malzemeden meydana geliyorsa su basıncındaki artış, sıcaklık değişimleri veya sismik hareketler bu yapının dengesini bozabiliyor.
Setin aniden çökmesi halinde göldeki su çok kısa sürede aşağı havzalara ulaşarak büyük bir taşkına dönüşebiliyor.
