Bugün turkuaz suları ve tarihi surlarıyla turizmin gözbebeği olan Dubrovnik, bir zamanlar Akdeniz’in en kurnaz ve zengin devletlerinden biri olan Ragusa Cumhuriyeti’ne ev sahipliği yapıyordu. Osmanlı İmparatorluğu’nun "imtiyazlı çocuğu" olarak bilinen bu şehir devleti, vergisini ödeyip arkasını padişaha yaslayarak yüzyıllarca ticaretin efendisi oldu. Peki, Ragusa nerede, neden Osmanlı himayesini seçti ve Kanuni Sultan Süleyman neden Ragusa Yahudileri için ferman yayınladı? İşte Adriyatik’in gözetleme kulesi Ragusa’nın yükselişi ve hazin sonu...
Tarih boyunca Akdeniz’in en stratejik ticaret limanlarından biri olan, "Adriyatik’in İncisi" lakaplı Ragusa Cumhuriyeti, hem siyasi dehası hem de Osmanlı himayesindeki özel konumuyla dünya tarihinde benzersiz bir yere sahiptir. Bugün Hırvatistan'ın en popüler turizm merkezi olan Dubrovnik, geçmişin bu özerk ve zengin aristokratik cumhuriyetinin merkezidir.
İşte Ragusa (Dubrovnik) Cumhuriyeti, konumu ve buradaki Yahudi toplumunun Osmanlı ile olan kader birliğine dair merak edilenler:
Ragusa (Dubrovnik) Nerededir?
Ragusa, bugün Hırvatistan sınırları içerisinde yer alan, Adriyatik Denizi kıyısındaki tarihi Dubrovnik şehridir. Orta Çağ ve Yeni Çağ boyunca bağımsız bir şehir devleti olarak varlığını sürdüren bu cumhuriyet, stratejik konumu sayesinde Balkanlar ile Akdeniz arasındaki ticaret köprüsü işlevini görmüştür.
Ragusa Cumhuriyeti ve Osmanlı Himayesi
Ragusa, askeri bir güç olmaktan ziyade ticari bir deha olmayı seçmiş bir devlettir. Osmanlı’nın Balkanlar’daki yükselişini (I. Murat dönemi) erkenden fark eden Ragusalılar, direnç göstermek yerine vergi (haraç) vererek Osmanlı himayesine girmeyi tercih etmişlerdir.
- Özerk Yapı: Ragusa, Osmanlı’ya bağlı bir devlet olsa da iç işlerinde tamamen özgür, aristokratlar tarafından yönetilen bir cumhuriyetti.
- Ahidnâme ve İmtiyazlar: Osmanlı padişahları, Ragusalı tüccarlara tüm imparatorluk topraklarında serbestçe ticaret yapma hakkı tanıyan özel ayrıcalıklar (ahidnâmeler) vermiştir.
- İstihbarat Merkezi: Osmanlı için Ragusa sadece bir vergi kaynağı değil, aynı zamanda Avrupa’nın içlerinden, Haçlı donanmalarından ve Venedik hareketliliğinden haber alan bir "ileri karakol" ve gözetleme kulesi vazifesi görmüştür.
Ragusa Yahudileri Kimdir?
Ragusa, Akdeniz ticaretinin merkezi olması hasebiyle kozmopolit bir yapıya sahipti. Yahudi toplumu bu ticari çarkın en önemli dişlilerinden biriydi.
- Hoşgörü ve Osmanlı Koruması: Ragusa bir Katolik cumhuriyetiydi ve zaman zaman şehirde Yahudi aleyhtarı karışıklıklar çıkabiliyordu. 16. yüzyılda Yahudilerin şehirden sürülmesi gündeme geldiğinde, Kanuni Sultan Süleyman duruma bizzat müdahale etmiştir.
- Padişah Fermanı: Kanuni, Ragusa yönetimine gönderdiği fermanla Yahudilere dokunulmamasını ve olayların derhal bitirilmesini emretmiştir. Osmanlı’ya sırtını dayayan ve huzurunu ona borçlu olan Ragusa, bu emre harfiyen uymuş ve Yahudi toplumu Osmanlı himayesi altında güvenle ticaret yapmaya devam etmiştir.
Cumhuriyetin Sonu: Osmanlı’dan Kopuş ve İşgal
Ragusa’nın zenginliği Akdeniz ticaretine bağlıydı. Coğrafi keşiflerle ticaret yollarının değişmesi ve Osmanlı’nın gerileme dönemine girmesi Ragusa’yı yeni müttefikler aramaya itti.
- Avusturya Yakınlaşması: Güç dengelerinin değişmesiyle Ragusalılar, Avusturya İmparatorluğu’na yanaşarak Osmanlı’dan uzaklaşmaya başladılar.
- Napolyon ve Fransız İşgali: 18. yüzyılın sonunda Avrupa’yı sarsan Napolyon savaşları Ragusa’nın da sonunu getirdi. 27 Mayıs 1806'da Fransız orduları şehri işgal etti ve yüzyıllarca süren aristokratik cumhuriyet resmen sona erdi.
Ragusa (Dubrovnik) Özet
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Konum | Adriyatik Denizi kıyısı (Bugünkü Dubrovnik / Hırvatistan) |
| Yönetim Biçimi | Aristokratik Cumhuriyet |
| Osmanlı İlişkisi | Vergi (Haraç) karşılığı himaye ve tam ticari imtiyaz |
| Dini Yapı | Katolik (Azınlık olarak Yahudi ve Ortodokslar) |
| Yıkılış Tarihi | 1806 (Fransız işgali ile) |
