Sosyal Güvenlik Kurumu’nda yıllarca biriken primlerin bazı durumlarda toplu olarak geri alınabilmesi çalışanların dikkatini çekiyor.
Halk arasında “SGK prim iadesi” veya “toptan ödeme” olarak bilinen uygulama özellikle emeklilik yaşına ulaştığı halde yeterli prim gününü tamamlayamayan sigortalıları ilgilendiriyor.
Ancak SGK’ya yatırılan bütün primler geri ödenmiyor ve uygulamadan yararlanabilmek için belirli şartların birlikte sağlanması gerekiyor.
Emekli olamayanlara toplu ödeme imkânı
Bir kişinin emekli aylığı alabilmesi için tabi olduğu mevzuata göre yaş ve prim günü başta olmak üzere gerekli koşulları tamamlaması gerekiyor.
Emeklilik yaşını doldurduğu halde yeterli prim günü bulunmayan ve mevcut primleriyle tam veya kısmi emeklilik hakkı elde edemeyen kişiler belirli koşullarda SGK’dan toptan ödeme talep edebiliyor.
Bunun için sigortalının çalışma hayatını da sona erdirmiş olması gerekiyor.
SGK prim iadesi şartları neler?
Toptan ödeme talebinde bulunabilmek için temel olarak üç şart öne çıkıyor.
Emeklilik yaşının doldurulması
Sigortalının tabi olduğu mevzuatta belirlenen emeklilik yaşına ulaşmış olması gerekiyor.
Çalışmanın sona ermesi
4A yani SSK kapsamında çalışan kişinin işten ayrılmış olması gerekiyor.
4B yani Bağ-Kur kapsamında olanların ise faaliyetlerini sona erdirmesi, iş yerini kapatması veya devretmesi şartı aranıyor.
Emeklilik hakkının bulunmaması
Mevcut prim günleriyle sigortalıya tam veya kısmi emekli aylığı bağlanamaması gerekiyor.
Bu koşulları karşılayan kişiler SGK’ya başvurarak toptan ödeme talebinde bulunabiliyor.
SGK bütün primleri geri vermiyor
Prim iadesi denildiğinde çalışma hayatı boyunca SGK’ya yatırılan bütün paranın geri verileceği düşünülmemeli.
Toptan ödeme kapsamında esas olarak malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları için ödenen uzun vadeli sigorta primleri dikkate alınıyor.
4A kapsamında çalışanlarda uzun vadeli sigorta kolları için çalışanın payına düşen yüzde 9’luk bölüm iade hesabında değerlendiriliyor.
4B kapsamındaki sigortalılarda ise uzun vadeli sigorta primleri üzerinden işlem yapılıyor.
Hangi primler geri alınamıyor?
SGK’ya yatırılan bazı primler toptan ödeme kapsamında bulunmuyor.
Bunlar arasında:
Genel Sağlık Sigortası primleri,
iş kazası ve meslek hastalığına ilişkin kısa vadeli sigorta primleri,
işsizlik sigortası primleri
yer alıyor.
Dolayısıyla sigortalının çalışma hayatı boyunca adına yatırılan toplam prim tutarı ile geri alabileceği miktar aynı olmayabiliyor.
İade edilecek para nasıl hesaplanıyor?
SGK tarafından yapılacak toptan ödeme yalnızca geçmişte yatırılan nominal primlerin basit toplamından oluşmuyor.
İade kapsamındaki primler, başvuru tarihine kadar geçen dönem dikkate alınarak mevzuatta belirlenen güncelleme esasları üzerinden hesaplanıyor.
Son ödeme tutarı kişinin çalışma süresi, sigorta statüsü ve ödenmiş uzun vadeli sigorta primlerine göre değişebiliyor.
Yaşlılık toptan ödemesinden kimler yararlanabilir?
Emeklilik yaşına ulaşmasına rağmen prim günü yeterli olmayan 4A ve 4B sigortalıları, diğer koşulları da sağlamaları halinde yaşlılık toptan ödemesi talep edebiliyor.
Buradaki kritik nokta kişinin mevcut primleriyle emeklilik hakkına sahip olmaması.
Emekli aylığı bağlatabilecek durumda olan bir kişinin yalnızca primlerini geri almak istemesi, toptan ödeme hakkı doğurmuyor.
Birden fazla iş yerinde çalışanlar da para alabilir
Prim iadesinin bir diğer uygulaması ise prime esas kazanç tavanını aşan ödemeler için geçerli.
Aynı ay içerisinde birden fazla işverenden ücret alan veya toplam kazancı SGK’nın prime esas kazanç üst sınırını geçen sigortalılardan fazla prim kesilebiliyor.
Kaynakta yer alan bilgilere göre prime esas kazanç tavanı brüt asgari ücretin 7,5 katı üzerinden hesaplanıyor.
Üst sınırı aşan bölüm üzerinden ödenen primlerin sigortalı payına ilişkin kısmı belirli şartlarla geri talep edilebiliyor.
Vefat eden sigortalının yakınlarına da ödeme yapılabilir
Toptan ödeme yalnızca sigortalının kendisini ilgilendirmiyor.
Vefat eden kişinin gerekli prim şartlarını sağlayamaması nedeniyle hak sahiplerine dul veya yetim aylığı bağlanamaması halinde de uzun vadeli sigorta primlerinin belirli koşullarda hak sahiplerine toplu olarak ödenmesi mümkün olabiliyor.
Bu uygulama ölüm toptan ödemesi kapsamında değerlendiriliyor.
SGK prim iadesi otomatik yatmıyor
Prim iadesinde dikkat edilmesi gereken en önemli ayrıntılardan biri başvuru zorunluluğu.
SGK şartları taşıyan kişilere ödemeyi kendiliğinden göndermiyor.
Hak sahibi kişinin veya durumuna göre yasal hak sahiplerinin SGK’ya talepte bulunması gerekiyor.
SGK prim iadesi başvurusu nasıl yapılır?
Başvurular bağlı bulunulan:
Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü
veya
Sosyal Güvenlik Merkezi
üzerinden yazılı dilekçeyle gerçekleştirilebiliyor.
Kaynakta yer alan bilgilere göre e-Devlet üzerinden sunulan SGK Toptan Ödeme Talebi hizmeti aracılığıyla da başvuru yapılabiliyor.
Talebin ardından SGK kişinin sigortalılık ve prim durumunu inceleyerek toptan ödeme hakkı bulunup bulunmadığını belirliyor.
Herkes SGK’dan toplu para alamıyor
SGK prim iadesi genel bir destek veya bütün çalışanlara yapılan yeni bir toplu ödeme uygulaması değil.
Sistem esas olarak emeklilik hakkı kazanamayan ve mevzuattaki özel koşulları karşılayan sigortalıların belirli uzun vadeli primlerini geri alabilmesini sağlıyor.
Bu nedenle emeklilik yaşına henüz ulaşmayan veya mevcut primleriyle emeklilik hakkı bulunan kişilerin yalnızca “primlerimi geri almak istiyorum” diyerek bu uygulamadan yararlanması mümkün değil.
