Gösterişli çiçekleriyle evlerin en sevilen bitkilerinden biri olan orkide, doğru koşullar sağlandığında yıllarca yaşamaya ve yeniden çiçek açmaya devam edebiliyor.
Ancak iyi niyetle yapılan bazı uygulamalar bitkiye yarardan çok zarar verebiliyor. Her gün sulamak, saksıyı suyun içinde bırakmak veya orkideyi daha çok güneş alsın diye pencerenin önüne koymak kök çürümesine ve yaprak yanıklarına yol açabiliyor.
Evlerde yetiştirilen orkidelerin büyük bölümünü oluşturan Phalaenopsis türleri için en sık yapılan bakım hataları şöyle sıralanıyor.
1. Takvime bakarak sürekli sulamak
Orkide bakımında en yaygın hata, bitkiye belirli günlerde otomatik olarak su vermek.
Orkidenin su ihtiyacı mevsime, oda sıcaklığına, ışık miktarına, saksının büyüklüğüne ve kullanılan harca göre değişebiliyor. Bu nedenle “Her pazar bir bardak su” gibi sabit bir yöntem her evde aynı sonucu vermiyor.
Köklerin uzun süre ıslak kalması havasızlığa ve çürümeye neden olabiliyor. Saksı harcı hafifçe kurumaya yaklaştığında sulama yapılmalı ve verilen suyun tamamen süzülmesine izin verilmeli. Phalaenopsis köklerinin soluk ve gümüşümsü görünmesi de sulama zamanının yaklaştığını gösterebilir.
2. Saksı tabağında su bırakmak
Orkideyi suladıktan sonra saksı tabağında veya dekoratif dış kabın içinde su bırakmak, kökleri sürekli ıslak tutabilir.
Sulama sırasında saksı lavaboya götürülebilir ve kök harcının tamamı ıslatılabilir. Ancak işlem bittikten sonra fazla suyun iyice akması beklenmeli.
Saksının tabanı suyun içinde kalmamalı. İyi drenaj sağlanmadığında kökler yumuşayabilir, kahverengiye veya siyaha dönebilir ve zamanla işlevini kaybedebilir.
3. Orkideyi doğrudan güneşe koymak
Orkideler aydınlık ortamları sevse de özellikle yaz aylarında doğrudan gelen güçlü güneş yaprakları yakabiliyor.
Bitki için parlak ancak filtrelenmiş ışık alan bir konum tercih edilmeli. Doğu veya batı yönündeki pencereler çoğu evde uygun olabilir. Güney ya da batı cephesinde güneş çok sert geliyorsa ince bir tül perdeyle ışık yumuşatılabilir.
Yetersiz ışık da ayrı bir sorun oluşturuyor. Karanlık bir köşede yaşayan orkide yeni yaprak çıkarabilse bile tekrar çiçek açmakta zorlanabilir.
4. Yaprakların ortasında su biriktirmek
Sulama sırasında yaprakların birleştiği taç kısmında su kalması, çürüme riskini artırabiliyor.
Özellikle serin ve hava dolaşımının zayıf olduğu ortamlarda bu su uzun süre kurumayabilir. Sulama mümkünse sabah yapılmalı ve yaprakların arasında biriken su temiz bir kâğıt havluyla alınmalı.
Yapraklara sürekli su püskürtmek yerine odadaki genel nem koşullarını düzenlemek daha güvenli olabilir. Bitki kaloriferin hemen yanına, klimanın karşısına veya sert hava akımına maruz kalan bir noktaya yerleştirilmemeli.
5. Normal çiçek toprağı kullanmak
Evlerde yetiştirilen birçok orkide doğal ortamında toprağın içinde değil, ağaçların üzerinde yaşayan epifit bitkilerdir. Kökleri su kadar havaya da ihtiyaç duyar.
Bu nedenle sıkışan klasik saksı toprağı, köklerin havasız kalmasına ve fazla su tutmasına neden olabilir. Orkideler için hazırlanmış iri çam kabuğu, perlit, odun kömürü veya uygun miktarda sphagnum yosunu içeren geçirgen karışımlar tercih edilmeli.
Orkide harcı zamanla parçalanarak sıkışabilir ve eskisinden daha fazla su tutmaya başlayabilir. Harcın yapısı bozulduğunda saksı değişimi yapmak kök çürümesi riskini azaltabilir.
6. Şeffaf saksıyı zorunluluk sanmak
Şeffaf saksılar orkide bakımını kolaylaştırabilir. Köklerin rengini, nem durumunu ve olası çürümeleri dışarıdan görmeye yardımcı olur.
Bazı orkide kökleri fotosentez yapabildiği için ışık alan şeffaf kapların da avantajı bulunabilir. Ancak bir saksının şeffaf olmasından daha önemli olan özellikleri, yeterli drenaj deliğine sahip olması ve köklerin çevresinde hava dolaşımına izin vermesidir.
Şeffaf iç saksı dekoratif bir kabın içine yerleştiriliyorsa dış kapta su birikmediğinden emin olunmalı.
7. Çiçekler dökülür dökülmez her şeyi kesmek
Orkidenin çiçeklerini dökmesi her zaman öldüğü anlamına gelmez. Bitki yeni çiçeklenme öncesinde dinlenme dönemine girmiş olabilir.
Çiçek sapı tamamen kahverengi ve kuru hâle geldiyse dipten kesilebilir. Sap hâlâ yeşilse, alt boğumlardan birinin üzerinden budanarak yan dal ve yeni tomurcuk oluşturması teşvik edilebilir.
Ancak aynı sapı sürekli çiçeklenmeye zorlamak bitkinin enerjisini azaltabilir. Kökleri zayıf veya yaprakları sağlıksız olan bir orkidenin sapını dipten keserek enerjisini gelişime yönlendirmek daha doğru olabilir.
Fazla gübre orkideyi canlandırmaz
Çiçek açmayan orkideye yüksek miktarda gübre vermek sorunu çözmediği gibi kök ve yapraklarda yanıklara neden olabilir.
Orkide besini yalnızca üreticinin önerdiği miktarda ve aktif büyüme döneminde kullanılmalı. “Fazlası daha çok çiçek açtırır” düşüncesiyle yoğun gübre uygulanmamalı.
Hastalıklı, kökleri çürümüş veya yeni saksıya alınmış bitkinin öncelikle toparlanmasına izin verilmesi gerekiyor. Gübre, doğru ışık ve sulamanın yerini tutmuyor.
Saksı değişimi ne zaman yapılmalı?
Orkidenin hava köklerinin saksının dışına çıkması tek başına sorun değil. Bu kökler doğal gelişimin bir parçası ve sağlıklıysa kesilmemeli.
Saksı değişimi için daha önemli işaretler şunlar:
Harcın parçalanıp sıkışması
Köklerin yumuşaması veya çürümesi
Saksının bitkiye belirgin biçimde küçük gelmesi
Harcın normalden uzun süre ıslak kalması
Bitkinin saksı içinde dengesini kaybetmesi
Orkidelerin çoğu yaklaşık bir ila üç yılda bir saksı değişiminden yararlanabiliyor. En uygun dönem genellikle çiçeklenme tamamlandıktan ve yeni kök gelişimi başladıktan sonrası oluyor. Saksı değişiminde yumuşak, boş, kahverengi veya siyah kökler steril bir makasla temizlenmeli.
Orkideyi yeniden çiçeklendiren temel düzen
Sağlıklı bir orkide için pahalı ürünlerden önce dengeli bir bakım düzeni gerekiyor.
Bitki parlak fakat yakıcı olmayan ışık almalı, kökleri hava alan orkide harcında tutulmalı ve sulama sonrasında tamamen süzülmeli. Isıtıcı ve klima gibi ani sıcaklık değişimi oluşturan noktalardan uzak tutulması da çiçek tomurcuklarının korunmasına yardımcı olabilir.
Çiçekler döküldüğünde orkideyi atmak yerine yaprak ve köklerin durumuna bakılmalı. Kökleri sert, yaprakları canlı olan bir bitki doğru bakımla yeniden çiçek açabilir.
