Kışlık hazırlık döneminin başlamasıyla birlikte mutfaklarda kavanozlar yeniden tezgâha çıkıyor. Geçen yıldan kalan kapakların temizlenerek tekrar kullanılması ise tasarruflu bir yöntem gibi görünebiliyor.
Ancak kapakta pas, eğrilme veya belirgin bir hasar bulunmaması tek başına güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Uzmanların uyarısına göre asıl risk, kapağın iç yüzeyindeki sızdırmazlık sağlayan conta bölümünde ortaya çıkıyor.
Sağlık Bakanlığına bağlı resmî bilgilendirmelerde de evde konserve hazırlanırken kavanoz kapaklarının her uygulamada yenilenmesi tavsiye ediliyor.
Eski kavanoz kapağı neden yeniden kullanılmamalı?
Metal kapak ilk kullanım sırasında ısıya maruz kaldığında iç kısmındaki conta yumuşayarak kavanoz ağzının şeklini alıyor. Kavanoz soğurken içeride oluşan vakum, kapağın sıkıca kapanmasını sağlıyor.
Bu işlem sırasında conta yüzeyi sıkışıyor ve şeklinde kalıcı değişiklik meydana gelebiliyor. Aynı kapak ikinci kez kullanıldığında conta ilk kullanımındaki kadar eşit baskı oluşturamayabiliyor.
Gözle görülemeyen küçük boşluklar nedeniyle kapak başlangıçta kapanmış gibi görünse bile zaman içerisinde vakumunu kaybedebiliyor. Ulusal Evde Gıda Muhafaza Merkezi, kullanılan düz metal kapakların ikinci kez konserve amacıyla kullanılmamasını; vidalı metal halkaların ise paslanmamış veya eğilmemiş olması şartıyla tekrar değerlendirilebileceğini belirtiyor.
“Yıllardır kullanıyorum, sorun olmadı” demeyin
Eski kapakların ikinci veya üçüncü kullanımda da kavanozu kapattığı görülebilir. Ancak hangi kapağın sızdırmazlığı koruyacağını önceden kesin olarak anlamak mümkün değildir.
Buradaki mesele her eski kapağın mutlaka bozulmaya yol açması değil, oluşan riskin önceden tahmin edilememesidir. Saatlerce hazırlanarak kavanozlara doldurulan ürünlerde birkaç liralık kapak tasarrufu yapmak, bütün kışlık hazırlığın çöpe gitmesine neden olabilir.
Market ürünlerinden kalan tek parça çevirmeli kapakların da ev konserveciliğinde yeniden kullanılması önerilmez. Bu kapaklar kuru gıda saklamada işe yarasa da yeniden ısıtılıp güvenli bir konserve vakumu oluşturmak amacıyla tasarlanmamış olabilir.
Kavanozun vakum yapması güvenli olduğunu göstermez
Kapağın içeri doğru çökmesi ve açılırken ses çıkarması, kavanozda vakum oluştuğunu gösterebilir. Ancak bu durum ürünün doğru sıcaklıkta ve yeterli süre boyunca işlendiğini kanıtlamaz.
Güvenli olmayan bir yöntemle hazırlanmış ürünlerde de kapak vakum yapabilir. Vakum oluşması için gereken sıcaklık, gıdadaki tehlikeli mikroorganizmaların ortadan kaldırılması için ihtiyaç duyulan sıcaklıktan daha düşük olabilir.
Bu nedenle yalnızca kavanozu doldurup kapağı kapatmak veya ters çevirmek güvenli konserve hazırlamak için yeterli değildir. Kullanılan ürünün asit seviyesine uygun, güvenilir ve ölçüleri denenmiş bir tarifin uygulanması gerekir.
En büyük tehlike düşük asitli konservelerde
Fasulye, bezelye, patlıcan, biber, et ve benzeri düşük asitli ürünler, uygun olmayan koşullarda hazırlandığında ciddi gıda zehirlenmesi riski taşıyabilir.
Bu tür ürünlerde yalnızca kaynatma veya kapağın vakum yapması yeterli olmayabilir. Düşük asitli gıdaların araştırmaya dayalı tariflere göre, uygun basınçlı konserve yöntemiyle işlenmesi gerekir. Yüksek asitli veya doğru şekilde asitlendirilmiş ürünlerde ise tarife uygun sıcak su banyosu kullanılabilir.
Kavanozun kapağında bombe, sızıntı, paslanma, gevşeme veya açıldığında fışkırma görülüyorsa ürünün tadına bakılmaması ve tüketilmeden atılması gerekir.
Hangi kavanoz parçaları yeniden kullanılabilir?
Kışlık hazırlıklarda kavanozun bütün parçaları için aynı kural geçerli değildir.
Çatlak, kırık veya ağız kısmında çentik bulunmayan konserve amaçlı cam kavanozlar dikkatlice temizlenerek tekrar kullanılabilir. Kavanozun ağız bölümündeki küçük bir hasar bile kapağın düzgün oturmasını engelleyebileceği için her kullanım öncesinde kontrol edilmesi gerekir.
İki parçalı kapak sistemlerinde bulunan vidalı metal halkalar da paslanmamış, eğilmemiş veya deforme olmamışsa yeniden kullanılabilir.
Ancak sızdırmazlık sağlayan düz metal kapak her konserve hazırlığında yenilenmelidir. Cam kavanozların dikkatli kullanımla yıllarca değerlendirilebileceği, fakat her işlemde yeni kapak kullanılması gerektiği resmî ev konserveciliği rehberlerinde de belirtiliyor.
Eski kapaklar çöpe atılmak zorunda değil
Konserve için uygun olmayan eski kapaklar, vakum gerektirmeyen saklama işlemlerinde kullanılabilir.
Eski kapaklarla şu ürünler muhafaza edilebilir:
Kuru bakliyatlar,
Makarna ve erişte,
Baharatlar,
Kuruyemişler,
Kuru meyveler,
Buzdolabında kısa süre saklanacak yiyecekler,
Gıda dışı küçük malzemeler.
Bu kapakların kuru ürünlerde kullanılması, hem israfı azaltır hem de gıda güvenliği riski oluşturmadan değerlendirilmelerini sağlar. Kullanılmış düz kapakların kuru gıda veya gıda dışı ürünlerin saklanmasında kullanılabileceği belirtiliyor.
Yeni kapak alırken nelere dikkat edilmeli?
Yeni kavanoz kapağı seçerken yalnızca fiyatına bakılmamalıdır. Kapakta pas, çizik, ezilme veya eğrilme bulunmaması gerekir.
Kapağın iç tarafındaki conta düzgün, kesintisiz ve homojen görünmelidir. Kavanozun ağız çapına tam uymayan kapaklar kullanılmamalıdır.
Kapakların konserve işlemine uygun üretilmiş olması ve üreticinin kullanım talimatlarının takip edilmesi önem taşır. Uzun süre beklemiş ve contasının esnekliğini kaybetmiş kapaklar, hiç kullanılmamış olsalar bile sızdırmazlık sorunu çıkarabilir.
Kışlık hazırlıklarda güvenlik emekten önce geliyor
Bir kavanoz domates sosu veya menemenlik hazırlamak; ürünlerin alınması, yıkanması, doğranması, pişirilmesi ve kavanozlara doldurulmasıyla saatler sürebiliyor.
Eski kapak kullanarak yapılacak küçük bir tasarruf, bütün bu emeği riske atabilir. Daha önemlisi, yanlış kapatma ve saklama yöntemleri ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.
Bu nedenle oda sıcaklığında uzun süre muhafaza edilecek kışlıklarda her sezon sağlam ve kullanılmamış metal kapak tercih edilmesi en güvenli yöntemdir.
