Manisa’da binlerce dekar alanda üzüm hasadı başlarken mevsimlik tarım işçilerinin alacağı yevmiye yeniden gündeme geldi. Saruhanlı’da uzun yıllardır tarım işçilerini organize eden ancak dayıbaşılık ücreti almayan Asiye Memiş, bu yıl üzüm kesiminde çalışan işçilerin günlük yevmiyesinin 1.800 TL olması gerektiğini açıkladı. Memiş’in açıklaması bazı Ziraat Odası başkanları ve toprak sahiplerinin tepkisine neden oldu. Üreticiler açısından 1.800 TL’nin yüksek bir maliyet olduğu savunuldu. Ancak Memiş, tartışmaya yalnızca üretim maliyetleri üzerinden bakılmaması gerektiğini belirtiyor. Ona göre asıl dikkate alınması gereken, günün büyük bölümünü tarlada ve bağda geçiren mevsimlik işçilerin çalışma koşulları ve yaşam mücadelesi.
40 DERECE SICAKTA, GÜVENCESİZ ÇALIŞIYORLAR
Mevsimlik tarım işçileri, özellikle yaz aylarında yüksek sıcaklık altında uzun saatler çalışıyor. Bağlarda üzüm kesimi yapan işçiler gün boyunca güneşin altında çalışırken, önemli bir bölümü düzenli bir çalışma ilişkisinin sağladığı sosyal güvencelerden yararlanamıyor. Memiş, işçilerin sigortasız, tatilsiz ve sosyal haklardan yoksun çalıştığını, bazı durumlarda ise kendilerine yemek bile verilmediğini belirtiyor. Üstelik bu insanlar yılın tamamında düzenli iş bulamıyor. Mevsimlik çalışma nedeniyle farklı bölgelere gitmek, ailelerinden uzak kalmak ve yılın belirli dönemlerinde elde ettikleri gelirle uzun bir dönemi geçirmek zorunda kalıyorlar.
Bu nedenle günlük yevmiye, onlar açısından yalnızca bir günlük ücret değil, yıl boyunca sürdürülecek yaşamın temel gelir kaynağı anlamına geliyor.
1.800 TL GERÇEKTEN YÜKSEK Mİ?
Mevsimlik işçilere ödenmesi istenen 1.800 TL’lik yevmiyenin yüksek olup olmadığı tartışılırken, rakamı asgari ücretlinin işverene maliyetiyle karşılaştırmak da dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 2026 yılı verilerine göre, diğer sektörlerde 2 puanlık SGK prim indirimi uygulandığında bir asgari ücretlinin işverene aylık toplam maliyeti 40.214,03 TL. Bir asgari ücretlinin ayda 4 hafta sonu günü izin yaptığı ve yaklaşık 26 gün çalıştığı kabul edildiğinde, işverene günlük maliyet yaklaşık 1.546,69 TL oluyor. Buna günlük 300 TL yemek gideri de eklendiğinde çalışanın işverene günlük toplam maliyeti yaklaşık 1.846,69 TL’ye ulaşıyor. Buna karşılık mevsimlik üzüm işçisi için önerilen günlük yevmiye 1.800 TL. Başka bir ifadeyle, yemek gideri de hesaba katıldığında asgari ücretli bir çalışanın işverene günlük toplam maliyeti, mevsimlik tarım işçisine ödenmesi istenen 1.800 TL'nin yaklaşık 47 TL üzerinde bulunuyor. Ancak iki çalışma biçimi arasındaki en önemli fark, yalnızca rakam değil. Asgari ücretli çalışan düzenli bir çalışma sisteminin içerisinde bulunurken, mevsimlik tarım işçisi çoğu zaman geçici, ağır ve güvencesiz koşullarda çalışıyor. Bu nedenle Memiş, 1.800 TL'nin “fazla” olduğu yönündeki eleştirilerin işçinin açısından da değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
İŞÇİLERİN BÜYÜK BÖLÜMÜ KADIN
Saruhanlı’da tarım işçiliği yapanların önemli bir bölümünü kadınlar oluşturuyor. Asiye Memiş’in organize ettiği işçiler arasında farklı şehirlerden gelen üniversite öğrencisi genç kadınlar da bulunuyor. Yaz aylarında çalışmak için Saruhanlı’ya gelen bazı öğrenciler, Memiş aracılığıyla bağlarda çalışıyor ve onun evinde ücretsiz olarak kalıyor. Bu durum, mevsimlik tarım işçiliğinin yalnızca kırsal bölgelerde yaşayan insanların yaptığı bir iş olmadığını da gösteriyor. Eğitim masraflarını karşılamak, ailesine destek olmak veya kendi ihtiyaçlarını karşılamak isteyen gençler de yaz aylarında tarım işçiliği yapıyor. Ancak çalışma koşulları, yüksek sıcaklık, uzun çalışma saatleri ve sosyal güvencelerin yetersizliği bu insanların emeğini daha da ağırlaştırıyor.
“İŞÇİLER DAHA FAZLASINI HAK EDİYOR”
Asiye Memiş, yaklaşık 50 yıldır dayıbaşılık yapıyor. Ancak onu diğer dayıbaşlarından ayıran önemli bir özellik bulunuyor: İşçilerden dayıbaşılık ücreti almıyor. Memiş, kendisinin almadığı paranın doğrudan işçilerin cebinde kaldığını belirtiyor. Bu nedenle işçilerin yevmiyesinin yükseltilmesi yönündeki çağrısının da kendi ekonomik çıkarıyla ilgisi bulunmuyor. Tam tersine, 1.800 TL’lik yevmiyenin işçilerin emeğinin karşılığı olduğunu savunuyor. Memiş’e göre yazın 40 derece sıcağında çalışan, tatil yapmadan, sigortasız ve sosyal haklardan yoksun şekilde emeğini ortaya koyan bir tarım işçisinin aldığı para, üreticinin maliyeti kadar işçinin yaşam koşulları da dikkate alınarak belirlenmeli.
HAYATI TARLALARDA GEÇTİ
69 yaşındaki Asiye Memiş’in bu konudaki yaklaşımının arkasında kendi yaşamı bulunuyor. Demirci’nin Bardakçı köyünden olan Memiş, 9 yaşındayken ailesiyle Saruhanlı’ya göç etti ve çocuk yaşta tarım işlerinde çalışmaya başladı. 15 yaşında dayıbaşılık yapmaya başlayan Memiş, pamuk çapası, üzüm kesimi, domates ve biber ekimi gibi birçok işte çalıştı. Eşini 20 yıl önce kaybeden Memiş, üç çocuğunu yıllarca tarlalarda kazandığı yevmiyelerle büyüttü ve evlendirdi. Sekiz yıl önce emekli olmasına rağmen çalışmayı sürdüren Memiş, bugün de dayıbaşılığın yanı sıra bağlarda budama yapıyor. Yaklaşık yarım asırdır işçilerden komisyon almayan Asiye Memiş, yaşamını tarlalarda kazanmış bir kadın olarak bugün de tarım işçilerinin yanında duruyor. Onun 1.800 TL çağrısı, bu nedenle yalnızca bir yevmiye tartışması değil; yaz sıcağında, güvencesiz koşullarda çalışan binlerce mevsimlik tarım işçisinin emeğinin karşılığını bulup bulmadığına ilişkin bir tartışma olarak öne çıkıyor.
