Vitamin ve gıda takviyeleri, son yıllarda bağışıklık güçlendirme, enerji artırma ve çocuklarda başarıyı destekleme gibi gerekçelerle daha sık kullanılmaya başladı. Ancak uzmanlara göre bu ürünlerin gelişigüzel tüketilmesi ciddi sağlık risklerini beraberinde getiriyor. Özellikle sosyal medya önerileriyle, doktor kontrolü olmadan alınan yüksek doz takviyeler zehirlenmeden organ hasarına kadar uzanan tehlikeli sonuçlar doğurabiliyor.
61’inci Türk Pediatri Kongresi’nde yapılan açıklamalar, bilinçsiz vitamin kullanımının çocuklar başta olmak üzere toplum sağlığı açısından giderek büyüyen bir sorun haline geldiğini ortaya koydu.
Kontrolsüz takviye kullanımı artıyor
Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Beslenme ve Metabolizma Bilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Ertuğrul Kıykım, vitamin ve gıda takviyesi ürünlerine olan ilginin ciddi şekilde arttığını belirterek bu durumun kontrolsüz tüketimi de beraberinde getirdiğini söyledi.
Uzmanlara göre Türkiye’de çok sayıda kişi, kan değeri ölçümü yapılmadan ve herhangi bir eksiklik saptanmadan takviye kullanıyor. Bu da gereksiz doz alımına ve vücutta birikime neden olabiliyor.
Sosyal medya etkisi riski büyütüyor
Vitamin kullanımındaki artışın önemli nedenlerinden biri sosyal medya içerikleri. Özellikle ebeveynler, çocuklarının daha iyi ders çalışması, daha enerjik olması ya da bağışıklığının güçlenmesi için kulaktan dolma bilgilerle takviye ürünlere yönelebiliyor.
Uzmanlar bu yaklaşımın tehlikeli olduğunu belirtiyor. Çünkü her çocuğun, her yetişkinin ya da her hastanın ihtiyacı aynı değil. Eksikliği olmayan bir vitaminin yüksek dozda alınması, fayda yerine zarar verebiliyor.
Doğal ve yapay vitamin farkı önemli
Uzmanlara göre vitamin ve minerallerin öncelikle dengeli beslenmeyle alınması gerekiyor. Doğal besinlerden gelen vitaminlerin vücut tarafından kullanılabilirliği daha yüksek olabiliyor. Yapay takviyeler ise yalnızca ihtiyaç halinde ve uzman önerisiyle kullanılmalı.
Hekim, diyetisyen ya da eczacı kontrolü olmadan alınan ürünler, özellikle çocuklar, yaşlılar, hamileler ve kronik hastalığı bulunan kişiler için daha büyük risk taşıyabiliyor.
Fazla vitamin zehirlenmeye yol açabilir
Vitaminlerin fazlasının zararsız olduğu düşüncesi en yaygın hatalardan biri. Özellikle A, D, E ve K vitaminleri yağda eridiği için vücutta birikebiliyor. Bu birikim zamanla toksik etki oluşturabiliyor.
D vitamini fazlalığı bu konuda en sık verilen örneklerden biri. Aşırı D vitamini alımı kandaki kalsiyum seviyesini yükseltebiliyor. Bu durum böbreklerde kalsiyum birikimine, böbrek taşı oluşumuna ve ilerleyen vakalarda böbrek hasarına yol açabiliyor.
Suda eriyen vitaminler de tamamen masum değil
C vitamini ve B grubu vitaminler gibi suda eriyen vitaminlerin fazlasının vücuttan kolayca atıldığı düşünülse de, yüksek doz kullanım yine de sorun yaratabiliyor. Özellikle C vitamini fazlalığı böbrek taşı riskini artırabiliyor.
Bu nedenle “fazlası idrarla atılır, zarar vermez” anlayışı doğru kabul edilmiyor. Her vitaminin vücut için belirli bir ihtiyaç düzeyi var ve bu sınırın aşılması istenmeyen etkiler doğurabiliyor.
Merdiven altı ürünler ayrı bir tehlike
Uzmanların dikkat çektiği bir başka risk de denetimsiz üretilen takviyeler. “Merdiven altı” olarak adlandırılan ve kalite kontrolünden geçmeden piyasaya sürülen ürünler, içerik güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturuyor.
Etiketinde yazan doz ile gerçek içeriği farklı olabilen bu ürünler, özellikle internet üzerinden kolayca satın alınabildiği için tüketiciler açısından daha büyük risk yaratıyor.
Denetim tartışması gündemde
Türkiye’de vitamin ve mineral takviyelerinin ruhsat ve üretim süreçleri de tartışılıyor. Bu ürünler ilaç statüsünde değerlendirilmediği için Sağlık Bakanlığı onayı gerektirmeyebiliyor. Üreticilerin sunduğu belgelerle Tarım ve Orman Bakanlığı üzerinden izin alınabilmesi, piyasadaki ürün güvenliği tartışmalarını artırıyor.
Uzmanlara göre bu nedenle tüketicilerin eczane dışı kaynaklardan, güvenilirliği belirsiz internet sitelerinden ya da sosyal medya reklamlarından takviye ürünü almaması gerekiyor.
Uzman kontrolü olmadan takviye alınmamalı
Vitamin ve gıda takviyesi kullanmadan önce mutlaka sağlık profesyoneline danışılması gerekiyor. Özellikle çocuklarda gelişigüzel takviye kullanımı çok daha ciddi sonuçlar doğurabiliyor. Uzmanlar, önce dengeli beslenmenin sağlanması, ardından gerçekten eksiklik varsa kan tahlilleri ve hekim değerlendirmesiyle destek başlanması gerektiğini vurguluyor.
Takviyeler doğru kişide, doğru dozda ve doğru süreyle kullanıldığında fayda sağlayabilir. Ancak kontrolsüz kullanımda aynı ürünler ciddi bir sağlık tehdidine dönüşebilir.
