Ekonomi kulislerinde bugünlerde oldukça hararetli bir mesai var. Enflasyon rakamlarının cüzdanları adeta erittiği şu günlerde, Türkiye genelindeki milyonlarca vatandaşın odağı temmuz ayında yapılacak yasal düzenlemelerde. Sosyal Güvenlik Uzmanı Emin Yılmaz'ın ortaya koyduğu çarpıcı veriler hem derin endişeler yaratıyor hem de yeni umutlar yeşertiyor. Enflasyon farkının aslında bir "zam" olmadığını üstüne basa basa hatırlatan Yılmaz, masadaki o can yakıcı kök maaş gerçeğini tüm çıplaklığıyla gözler önüne serdi.
Bildiğiniz üzere şu an en düşük emekli maaşı 20.000 lira bandında tutuluyor. Yılmaz'ın projeksiyonlarına göre, yüzde 17,07'lik bir enflasyon tahmini üzerinden hesap yapıldığında bu taban rakamın temmuz ayında 23.414 liraya çıkması gerekiyor. Ancak asıl büyük bomba tam da bu hesaplamanın detaylarında gizli.
Sistemdeki o meşhur "kök aylık" açmazı, birçok emekliyi temmuz ayında büyük bir hüsranla baş başa bırakabilir. Yılmaz'ın uyarısı son derece keskin: Eğer kök aylığınız 17.083 TL'nin altındaysa ve Meclis'ten ek bir yasal düzenleme çıkmazsa, açıklanacak enflasyon farkından yararlanamayacak ve maaşınızda tek bir kuruş bile artış göremeyeceksiniz! Yani "sıfır zam" şoku tam anlamıyla kapıda. Bu devasa mağduriyetin önüne geçilmesi için acilen yasal bir düzenleme yapılarak taban maaşın 23.000 lira bandına çekilmesi şart. Aksi takdirde milyonlarca emekli için temmuz ayı kelimenin tam anlamıyla bir ekonomik yıkım olacak.
Bu karanlık tablonun yanında, ev hanımlarını sevindirecek o beklenen dev projenin ayak sesleri de giderek yükseliyor. Dijital bir altyapıyla hizmet verecek olan Aile ve Gençlik Bankası üzerinden yürütülecek yeni destek modelinin finansal hesapları nihayet tamamlandı.
Peki sistem nasıl işleyecek? Devlet, emekli olmak için çabalayan ev hanımlarının isteğe bağlı sigorta primlerinin tam üçte birini karşılıksız olarak üstlenecek. Rakamlara döktüğümüzde tablo gerçekten çok cazip. Aylık 10.899 lira olan ağır prim yükünün 3.633 liralık kısmı doğrudan Hazine tarafından ödenecek. Ev hanımının cebinden ise sadece 7.266 lira çıkacak. Bu da bir ev hanımının yıllık bazda tam 43.596 liralık bir ekonomik devlet kalkanıyla emeklilik hayaline yürümesi demek.
EYT yasasıyla milyonlarca kişi o beklediği emeklilik hakkına kavuştu ama yasanın çıktığı tarihten hemen bir gün sonra, yani 9 Eylül 1999'da işe girenler için adeta ağır bir fatura kesildi. Sadece 24 saatlik bir fark yüzünden, kadınlarda 20, erkeklerde ise 17 yıl daha fazla çalışma zorunluluğu doğdu.
Yılmaz bu durumu "hakkaniyet" terazisine koyarak sahadaki o büyük isyanı dile getiriyor: "Türkiye'de ortalama ömür kadınlarda 80, erkeklerde 75 yaş. Siz 65 yaşında emekli olduğunuzda, 20 yıl prim ödeyip sadece 10-15 yıl maaş alabileceksiniz. Vatandaş en azından ödediği prim kadar maaş alıp hayatını yaşamak istiyor." Sistemin yarattığı bu derin adaletsizlik, sivil toplum örgütlerini "Kademeli Emeklilik" için ayaklandırmış durumda. Şu an masada resmi bir kanun teklifi olmasa da, sandık ufukta göründüğünde bu devasa kitle için kapıların yeniden açılabileceği Ankara'da yüksek sesle konuşuluyor.
