EYT düzenlemesinin dışında kalan milyonlarca çalışan, sigorta başlangıç tarihine göre yaş ve prim şartlarının kademeli biçimde yeniden belirlenmesini bekliyor. TBMM’ye sunulan kanun teklifi tartışmaları yeniden gündeme taşırken, mevcut aşamada yürürlüğe girmiş bir düzenleme ya da açıklanmış resmi bir çalışma bulunmuyor.
Emeklilikte Yaşa Takılanlar düzenlemesinin ardından sosyal güvenlik sisteminin en çok tartışılan başlıklarından biri kademeli emeklilik oldu. Özellikle 8 Eylül 1999’dan sonra ilk kez sigortalı olan çalışanlar, kendilerinden kısa süre önce işe başlayanlarla aralarında oluşan yaş ve prim farkının yeni bir geçiş modeliyle giderilmesini talep ediyor.
Tartışmanın odağında, 8 Eylül 1999 ile Nisan 2008 arasında sigorta girişi bulunan çalışanlar yer alıyor. Bu dönemde çalışma hayatına başlayanlar için sigorta başlangıç yılı ilerledikçe emeklilik yaşının ve prim gününün kademeli şekilde artırıldığı bir sistem öneriliyor.
Ancak kamuoyunda dolaşıma giren yaş ve prim tabloları henüz yürürlükteki şartları değiştirmiyor. Söz konusu tablolar, sivil toplum kuruluşlarının taleplerini ve TBMM’ye sunulan tekliflerdeki modelleri yansıtıyor.
Meclis’e sunulan teklif ne öngörüyor?
CHP Karabük Milletvekili Cevdet Akay tarafından hazırlanan kanun teklifinde, 8 Eylül 1999 ile 16 Nisan 2008 arasında sigortalı olanlara kademeli emeklilik hakkı tanınması öneriliyor.
Teklif ayrıca memur ve esnaf için 9 bin gün olarak uygulanan prim ödeme şartının 7 bin 200 güne indirilmesini içeriyor. Düzenlemenin gerekçesinde, sigorta başlangıç tarihleri arasında yalnızca bir gün bulunan çalışanların emeklilik koşulları arasında uzun yıllara ulaşan farklar oluştuğu savunuluyor.
Kanun teklifinin TBMM Başkanlığına sunulmuş olması, düzenlemenin yasalaştığı anlamına gelmiyor. Teklifin ilgili komisyonlarda görüşülmesi, Genel Kuruldan geçmesi ve yürürlüğe girmesi için yasama sürecinin tamamlanması gerekiyor.
Bakanlığın açıklaması beklentiyi sınırlıyor
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, daha önce yaptığı açıklamada emeklilik sisteminde değişiklik planlanmadığını belirtmişti.
Işıkhan, emeklilik için geçerli prim ve yıl şartlarının devam edeceğini ifade etmişti. Bu açıklama, kademeli emeklilik konusunda hükümet tarafından yürütülen resmi bir hazırlık bulunmadığı şeklinde değerlendirilmişti.
Bu nedenle mevcut tablo, bir tarafta çalışanların ve sivil toplum kuruluşlarının büyüyen talebini, diğer tarafta ise sistem değişikliğine mesafeli duran resmi yaklaşımı gösteriyor.
EMADDER’in yaş ve prim talebi nasıl şekilleniyor?
Emeklilikte Adalet Derneği, 8 Eylül 1999 sonrasında sigortalı olan çalışanlar için başlangıç yılına göre ilerleyen bir geçiş sistemi öneriyor.
Derneğin talebine göre 9 Eylül 1999 ile 2000 arasında sigortalı olan kadınların 43, erkeklerin 45 yaşında ve 6 bin 400 prim günüyle emekli olabilmesi öngörülüyor.
2001 girişliler için kadınlarda 44, erkeklerde 46 yaş ve 6 bin 475 prim günü talep ediliyor. Sonraki her sigorta başlangıç yılında yaş şartının bir, prim şartının ise 75 gün artırılması öneriliyor.
Bu modele göre 2004 yılında sigortalı olan kadınlar için 47, erkekler için 49 yaş ve 6 bin 700 prim günü öngörülüyor. 2008 girişlilerde ise kadınlar için 51, erkekler için 53 yaş ve 7 bin prim günü talep ediliyor.
Söz konusu şartlar SGK tarafından açıklanmış resmi emeklilik koşulları değil, derneğin hayata geçirilmesini istediği model niteliğini taşıyor.
En kritik ayrım: Talep var, kesinleşmiş düzenleme yok
Kademeli emeklilik tartışmalarında teklif, talep ve yürürlükteki mevzuatın birbirine karıştırılmaması gerekiyor.
TBMM’ye kanun teklifi sunulmuş olsa da teklif henüz yasalaşmış değil. Bakanlığın son açıklamalarında da yakın dönemde emeklilik sistemini değiştirecek resmi bir çalışmanın gündemde olmadığı belirtiliyor.
Bu nedenle çalışanların emeklilik planlarını sosyal medyada paylaşılan tablolara göre değil, SGK’nın yürürlükteki mevzuatına ve resmi kurumların açıklamalarına göre yapması önem taşıyor.
Kademeli emekliliğin hayata geçmesi için siyasi iradenin desteği, teklifin yasama sürecinde kabul edilmesi ve yeni şartların Resmi Gazete’de yayımlanması gerekiyor.
