Türkiye’de kamu çalışanlarının geleceğe yönelik en büyük güvencesi olan memur emekliliği sistemi, sessiz sedasız iki farklı sınıfa bölünmüş durumda. Aynı unvana sahip, aynı mesaiyi harcayan ve aynı odada görev yapan devlet memurları, sadece işe giriş tarihlerindeki küçük bir takvim farkı yüzünden emeklilikte tamamen ayrı dünyaların maaşlarını alıyor. 30 Eylül 2008 ve öncesinde işe girenler ile 1 Ekim 2008 sonrasında memuriyete adım atanlar arasındaki bu adaletsizlik, yeni nesil memurlar için ciddi bir gelecek kaygısı yaratıyor.
Dünya gazetesine sistemin perde arkasını aralayan SGK Uzmanı Özgür Erdursun, kamudaki terim karmaşasına ve yasal tuzaklara dikkat çekti. Erdursun'un analizine göre, eski memurlar ile yeni memurların maaş hesaplama algoritması taban tabana zıt işliyor.
Eski sistem olan 5434 sayılı yasaya tabi memurların emekli aylıkları; derece, kademe, ek gösterge, makam ve görev tazminatı gibi statü odaklı birçok unsur dikkate alınarak hesaplanıyor. Buna karşın, 1 Ekim 2008 sonrası işe giren ve 5510 sayılı kanuna tabi olan yeni nesil memurların aylıkları ise tamamen işçi (SSK) mantığıyla, yani "prime esas kazanç" üzerinden şekilleniyor. İşte büyük hak kaybı da tam bu noktada başlıyor.
Çalışan bir memurun bugün eline geçen net maaş oldukça yüksek görünse de, bu tutarın büyük bir kısmını seyyanen zamlar, ilave ücretler, yan ödemeler ve çeşitli tazminatlar oluşturuyor. Devlet, kendi personeline ödediği bu ek ücretlerin ezici çoğunluğunu SGK matrahına, yani prime esas kazanca dahil etmiyor.
Erdursun, "Çalışırken 75 bin lira alan bir memurun, SGK’ya bildirilen prime esas kazancı maalesef 42 bin 839 lira seviyelerinde kalıyor. Devlet maaştaki yan ödemeleri prime dahil etmediği için, yeni nesil memur ne kadar yüksek maaş alırsa alsın SGK kayıtlarında ücreti düşük görünüyor. Bu da emekli aylığını doğrudan dibe çekiyor" dedi.
SGK Uzmanı Özgür Erdursun, kamuda yaşanan bu trajik durumu somut bir devlet memuru örneğiyle gözler önüne serdi:
"Devlette çalışan, birinci derece üçüncü kademeye kadar yükselmiş bir psikoloğu ele alalım. Bu kişinin çalışırken aldığı güncel maaş yaklaşık 75 bin TL. Ancak bu personel, memuriyet öncesinde özel sektörde 938 gün çalışmış ve devlete 20 Ekim 2010’da girmiş. Yani doğrudan 5510 sayılı yasaya tabi. Bu psikolog bugün sistemde 58 yaşını tamamlayıp emekli olsa bile alacağı emekli aylığı sadece 20 bin TL olarak hesaplanıyor. Aradaki 55 bin liralık devasa uçurumun tek sebebi, devletin ek ödemelerden prim kesmemesidir."
"Bir Gün Bile 4A'lı Çalışırsanız İkramiye Yanabilir"
Yeni nesil memurlar için "Yandı gülüm keten helva" tabirinin abartı olmadığını belirten Erdursun, sistemde geri dönüşü olmayan diğer tuzaklara da değindi. 1 Ekim 2008 sonrası memur olanların, Emekli Sandığı kapsamında isteğe bağlı iştirakçi primi ödeme hakları bulunmuyor.
Daha da önemlisi, memuriyet hayatı bittikten sonra veya arada bir gün bile 4A (SSK) ya da 4B (Bağ-Kur) kapsamında çalışılırsa, memuriyette geçen yıllara ait toplu emeklilik ikramiyesi hakkı tamamen kaybedilebiliyor. Mevcut yasal yapı altında, yüksek primle özel sektörde çalışmak, gelecekteki emeklilik refahı açısından birçok yeni nesil devlet memuruna göre çok daha avantajlı bir pozisyona gelmiş durumda. Eğer sistemde köklü bir reform yapılmazsa, yeni nesil memurları yaşlılık döneminde ciddi bir ekonomik darboğaz bekliyor.
