Türkiye İstatistik Kurumu, hane halklarının gıda tüketim alışkanlıklarına ilişkin dikkat çeken veriler paylaştı. Araştırma, evlerde çöpe giden gıdaların büyük bölümünün kısa sürede bozulabilen ürünlerden oluştuğunu ortaya koydu.
Verilere göre Türkiye’de hanelerde en fazla israf edilen gıda grubu yüzde 39,7 ile taze meyve ve sebze oldu. Bu tablo, alışveriş miktarı, saklama koşulları ve tüketim planlamasının israf üzerinde doğrudan etkili olduğunu gösterdi.
Ekmek İsrafı İkinci Sırada
Taze meyve ve sebzenin ardından en fazla israf edilen ürün ekmek oldu. Hane halklarında ekmek israfının oranı yüzde 32,5 olarak kayıtlara geçti.
Günlük tüketim ürünü olması nedeniyle ekmek, fazla alınması ya da bayatlaması durumunda en hızlı israf edilen gıdalar arasında yer alıyor. Bu nedenle uzmanlar, ihtiyaç kadar ekmek alınması ve kalan ekmeğin uygun koşullarda değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Süt Ürünleri ve Bakliyat da Listede
İsraf edilen gıdalar arasında süt ve süt ürünleri de önemli bir yer tuttu. TÜİK verilerine göre süt ve süt ürünlerinin israf oranı yüzde 15,1 oldu.
Kuru bakliyatlarda ise bu oran yüzde 5,9 olarak belirlendi. Makarna ile et ve et ürünleri yüzde 2,7’şer oranla daha düşük seviyede israf edilen gıda grupları arasında yer aldı.
Gıdalar En Çok Bozulduğu İçin Çöpe Gidiyor
Hanelerde gıda israfının nedenleri incelendiğinde en belirgin gerekçe bozulma oldu. Tüketicilerin yüzde 74,4’ü gıdaları bozulduğu için çöpe attığını belirtti.
Son kullanma tarihinin geçmesi yüzde 12,1 ile ikinci neden olarak öne çıktı. Fazla satın alma ya da fazla pişirme nedeniyle gıda israf edenlerin oranı ise yüzde 6,3 olarak kaydedildi.
Hanelerin Büyük Bölümü İsrafa Karşı Hassas
Araştırmaya göre hane halkının büyük bölümü gıdaları çöpe atmadığını belirtiyor. Katılımcıların yüzde 84’ü gıda ürünlerini hiçbir zaman çöpe atmadığını ifade etti.
Gıdaları nadiren çöpe attığını söyleyenlerin oranı yüzde 12,7 olurken, sıklıkla çöpe attığını belirtenlerin oranı yüzde 0,3 seviyesinde kaldı. Bu veri, tüketicilerde israf farkındalığının yüksek olduğunu ancak bozulabilir ürünlerde planlama sorununun sürdüğünü gösteriyor.
Alışveriş Listesi Yapma Alışkanlığı Devam Ediyor
Tüketicilerin alışveriş davranışlarında liste yapma alışkanlığı öne çıktı. 2025 yılında hanelerin yüzde 54,4’ü alışverişe liste hazırlayarak çıktığını bildirdi.
Fiyat takibi yaparak alışveriş yapanların oranı yüzde 14,9 olurken, plansız alışveriş yapanların oranı yüzde 14,4 oldu. Plansız alışveriş, özellikle hızlı bozulan ürünlerde gereğinden fazla alıma ve dolayısıyla israfa yol açabiliyor.
Düşük Gelir Grubunda Liste Kullanımı Daha Yüksek
Gelir gruplarına göre yapılan değerlendirmede, en düşük gelir grubundaki hanelerin alışveriş listesi yapma oranının daha yüksek olduğu görüldü.
En düşük gelir grubunda listeyle alışveriş yapma oranı yüzde 57,3 olurken, en yüksek gelir grubunda bu oran yüzde 49,9 olarak kaydedildi. Bu sonuç, bütçe planlamasının alışveriş alışkanlıkları üzerindeki etkisini ortaya koydu.
Tüketilemeyen Gıdalar Hayvanlara Veriliyor
Gıda israfını azaltmak için başvurulan yöntemler arasında tüketilemeyen gıdaların hayvanlara verilmesi ilk sıralarda yer aldı.
Bu yöntemi kullananların oranı 2024’te yüzde 27,3 iken 2025’te yüzde 28,7’ye yükseldi. En düşük gelir grubunda bu oran yüzde 35,9 olurken, en yüksek gelir grubunda yüzde 27,8 olarak belirlendi.
İsrafı Azaltmak İçin Planlama Öne Çıkıyor
TÜİK verileri, gıda israfını azaltmada en etkili başlığın doğru alışveriş planlaması olduğunu gösteriyor. Özellikle taze meyve, sebze, ekmek ve süt ürünlerinde ihtiyaç kadar alım yapmak, saklama koşullarına dikkat etmek ve son kullanma tarihlerini takip etmek israfı azaltabilir.
Tüketicilerin yüzde 83,6’sının gıda israfını engellemek için bireysel olarak elinden geleni yaptığını belirtmesi, farkındalığın güçlü olduğunu ortaya koyuyor. Ancak veriler, evlerde en büyük kaybın hâlâ tüketilemeden bozulan gıdalarda yaşandığını gösteriyor.
